Bir yazar, bir eser, bir dönem ya da okuldan bir hikâye.An author, a work, an era or a story from the school.Ein Autor, ein Werk, eine Epoche oder eine Geschichte aus der Schule.

TANZİMATTANZIMATTANZIMAT

İlk özel Türkçe gazete Tercümân-ı Ahvâl Ekim 1860’ta çıktı.The first private Turkish newspaper, Tercümân-ı Ahvâl, appeared in October 1860.Die erste private türkische Zeitung, Tercümân-ı Ahvâl, erschien im Oktober 1860.

Tanzimat edebiyatı bu tarihten başlatılır. Gazete Mayıs 1861’de bir yazı yüzünden bir süre kapatıldı.Tanzimat literature is dated from then. In May 1861 the paper was closed for a time over an article.Von diesem Datum an wird die Literatur der Tanzimat-Zeit gerechnet. Im Mai 1861 wurde die Zeitung wegen eines Artikels für einige Zeit verboten.

Arka plan: çizimBackground: illustrationHintergrund: Illustration

Yeni edebiyatThe new literatureDie neue Literatur

  • Edebiyat gündelik hayatı, güncel olayları ve toplumun dertlerini konu aldı.3,4Literature took everyday life, the news and people’s troubles as its subject.3,4Die Literatur wandte sich dem Alltag, dem Tagesgeschehen und den Nöten der Gesellschaft zu.3,4
  • Yeni yazılar gazetelerde çıktı: önce Tercümân-ı Ahvâl’de, sonra Tasvîr-i Efkâr’da.4,5The new writing appeared in newspapers: first in Tercümân-ı Ahvâl, then in Tasvîr-i Efkâr.4,5Die neuen Texte erschienen in Zeitungen, zuerst in Tercümân-ı Ahvâl, dann in Tasvîr-i Efkâr.4,5
  • Tiyatro ve roman Batı’dan bu dönemde geldi.3,4The play and the novel came from the West in this period.3,4Theater und Roman kamen in dieser Epoche aus dem Westen.3,4
  • Öncüler Avrupa’da yaşamış, Avrupa edebiyatını yerinde tanımıştı.4,6The pioneers had lived in Europe and knew its literature at first hand.4,6Die Erneuerer hatten in Europa gelebt und die europäische Literatur vor Ort kennengelernt.4,6
  • İki kuşak vardır. Şinâsi, Nâmık Kemal ve Ziyâ Paşa toplumu yazdı; Abdülhak Hâmid ile Recâizâde Mahmud Ekrem bireye ve güzelliğe yöneldi.3,4There are two generations. Şinâsi, Nâmık Kemal and Ziyâ Paşa wrote about society; Abdülhak Hâmid and Recâizâde Mahmud Ekrem turned to the individual and to beauty.3,4Man unterscheidet zwei Generationen. Şinâsi, Nâmık Kemal und Ziyâ Paşa schrieben über die Gesellschaft; Abdülhak Hâmid und Recâizâde Mahmud Ekrem wandten sich dem Einzelnen und dem Schönen zu.3,4

İlk gazeteThe first newspaperDie erste Zeitung

Ekim 1860’ta Âgâh Efendi, Şinâsi’yle birlikte ilk özel Türkçe gazete Tercümân-ı Ahvâl’i çıkardı.7,8 Gazete Mayıs 1861’de, eğitim üzerine Ziyâ Paşa’ya atfedilen bir yazı yüzünden geçici olarak kapatıldı; 1866’ya kadar çıktı.7,9 Türkçe bir gazete ilk kez kapatılıyordu.7,9

In October 1860 Âgâh Efendi, with Şinâsi, brought out Tercümân-ı Ahvâl (Interpreter of Events), the first private Turkish newspaper.7,8 In May 1861 it was closed for a time over an article on education attributed to Ziyâ Paşa; it ran until 1866.7,9 No Turkish newspaper had been closed before.7,9

Im Oktober 1860 gab Âgâh Efendi zusammen mit Şinâsi die erste private türkische Zeitung heraus, Tercümân-ı Ahvâl (Dolmetscher der Ereignisse).7,8 Im Mai 1861 wurde sie wegen eines Artikels über Bildung, der Ziyâ Paşa zugeschrieben wird, vorübergehend verboten; sie erschien bis 1866.7,9 Zum ersten Mal wurde damit eine türkische Zeitung verboten.7,9

Tercümân-ı Ahvâl’in ilk sayısı, 22 Ekim 1860 (21 Ekim de verilir)The first issue of Tercümân-ı Ahvâl, 22 October 1860 (21 October is also given)Die erste Nummer von Tercümân-ı Ahvâl, 22. Oktober 1860 (auch 21. Oktober)7,8

Yazarlar ve eserlerWriters and worksAutoren und Werke

  • Nâmık Kemal: Vatan yahut Silistre (oyun, 1873), İntibah (roman, 1876).6,10,11 Şiiri: Hürriyet Kasidesi.6,12Nâmık Kemal: Vatan yahut Silistre (Fatherland, or Silistra; play, 1873), İntibah (Awakening; novel, 1876).6,10,11 His poem: Hürriyet Kasidesi (Ode to Freedom).6,12Nâmık Kemal: Vatan yahut Silistre (Vaterland oder Silistra; Theaterstück, 1873), İntibah (Das Erwachen; Roman, 1876).6,10,11 Sein Gedicht: Hürriyet Kasidesi (Freiheitskasside).6,12
  • Şinâsi: Tercüme-i Manzûme (1859), Şair Evlenmesi.13,14Şinâsi: Tercüme-i Manzûme (Verse Translations, 1859), Şair Evlenmesi (The Poet’s Marriage).13,14Şinâsi: Tercüme-i Manzûme (Versübersetzungen, 1859), Şair Evlenmesi (Die Heirat des Dichters).13,14
  • Ziyâ Paşa: Nâmık Kemal’le birlikte Hürriyet gazetesi (Londra, 1868).15,16Ziyâ Paşa: with Nâmık Kemal, the newspaper Hürriyet (Freedom; London, 1868).15,16Ziyâ Paşa: mit Nâmık Kemal die Zeitung Hürriyet (Freiheit; London, 1868).15,16
  • Recâizâde Mahmud Ekrem: Ta’lîm-i Edebiyyât.17,18Recâizâde Mahmud Ekrem: Ta’lîm-i Edebiyyât (The Teaching of Literature).17,18Recâizâde Mahmud Ekrem: Ta’lîm-i Edebiyyât (Unterweisung in der Literatur).17,18
  • Abdülhak Hâmid Tarhan.3,4Abdülhak Hâmid Tarhan.3,4Abdülhak Hâmid Tarhan.3,4

OkulThe schoolDie Schule

  • Mehmed Nâdir okulu bu dönemde, 1884’te kurdu.1,2 Nâdir, Shakespeare’den çeviriler de yaptı (Kurucu).1,2Mehmed Nâdir founded the school in this era, in 1884.1,2 Nâdir also translated from Shakespeare (The Founder).1,2In dieser Epoche, 1884, gründete Mehmed Nâdir die Schule.1,2 Nâdir übersetzte auch aus dem Werk Shakespeares (Der Gründer).1,2

Gazeteler ve yerlerPapers and placesZeitungen und Orte

  • Tercümân-ı Ahvâl. İlk sayısı 22 Ekim 1860’ta çıktı (21 Ekim de verilir).7,8Tercümân-ı Ahvâl. The first issue appeared on 22 October 1860 (21 October is also given).7,8Tercümân-ı Ahvâl. Die erste Nummer erschien am 22. Oktober 1860 (auch 21. Oktober).7,8
  • Tasvîr-i Efkâr. Şinâsi 27 Haziran 1862’de kurdu (28 Haziran da verilir).5,13Tasvîr-i Efkâr. Founded by Şinâsi on 27 June 1862 (28 June is also given).5,13Tasvîr-i Efkâr. Şinâsi gründete die Zeitung am 27. Juni 1862 (auch 28. Juni).5,13
  • Hürriyet. Nâmık Kemal ile Ziyâ Paşa’nın sürgün gazetesi. Londra’da çıktı, sonra Cenevre’de basıldı.15,16Hürriyet. The exile newspaper of Nâmık Kemal and Ziyâ Paşa. It came out in London and was later printed in Geneva.15,16Hürriyet. Die Exilzeitung von Nâmık Kemal und Ziyâ Paşa. Sie erschien in London und wurde später in Genf gedruckt.15,16
  • Gedikpaşa Tiyatrosu. Vatan yahut Silistre ilk kez burada oynandı.6,19Gedikpaşa Theatre. Vatan yahut Silistre was first staged here.6,19Theater Gedikpaşa. Hier wurde „Vatan yahut Silistre“ uraufgeführt.6,19
  • Magosa. Nâmık Kemal 1873’ten 1876’ya kadar Kıbrıs’ın bu kalesinde sürgündü.6,20Magosa (Famagusta). Nâmık Kemal was exiled to this fortress in Cyprus from 1873 to 1876.6,20Magosa (Famagusta). Von 1873 bis 1876 war Nâmık Kemal in dieser Festung auf Zypern verbannt.6,20
  • Cağaloğlu ve Babıali. Türkçe gazeteler Babıali’nin (sadrazamlık dairesi) yakınında, Cağaloğlu’nda toplandı; yabancı dilde çıkanlar Galata ve Pera’daydı.21,22Cağaloğlu and the Babıali. Turkish papers gathered in Cağaloğlu, close to the Babıali (the grand vizier’s offices); the foreign-language press was in Galata and Pera.21,22Cağaloğlu und Babıali. Die türkischen Zeitungen saßen in Cağaloğlu, nahe der Babıali (Hohe Pforte, Amtssitz des Großwesirs); die fremdsprachigen in Galata und Pera.21,22
Genç Namık Kemal ayakta, elinde bir kâğıtla.
Namık KemalNamık KemalNamık KemalFotoğrafçı bilinmiyor, 1888 öncesi · Kamu malı · Wikimedia CommonsPhotographer unknown, before 1888 · Public domain · via Wikimedia CommonsFotograf unbekannt, vor 1888 · Gemeinfrei · Wikimedia Commons

Tanzimat, 1860–1896Tanzimat, 1860–1896Tanzimat, 1860–1896

Tanzimat Fermanı’nı 3 Kasım 1839’da Gülhane’de Mustafa Reşid Paşa okudu.3,23 Edebiyatta yenilenme fermandan yirmi yıl kadar sonra, 1860’tan sonra başladı.3,24 Dönemi 1839’dan başlatanlar da vardır. “Edebiyât-ı cedîde” (yeni edebiyat) sözü 1859’da Şinâsi’yle kullanılmaya başladı.3,16,25 Şinâsi’nin Fransız şairlerinden çevirdiği Tercüme-i Manzûme de 1859’da basılmıştı.13,14

Tercümân-ı Ahvâl’i 1860’ta Âgâh Efendi çıkardı, yazı işlerini Şinâsi yürüttü.7,8 İlk sayı 22 Ekim 1860 tarihlidir (21 Ekim de verilir).7,8 Şinâsi’nin oyunu Şair Evlenmesi bu gazetede tefrika edildi, yani bölüm bölüm yayımlandı. Basılan ilk Türkçe oyun sayılır.5,13 Gazete Mayıs 1861’de, Ziyâ Paşa’nın yazdığı düşünülen eğitim üzerine bir yazı yüzünden kapatıldı.7,9 Kapalı kaldığı süre 12 Mayıs–17 Haziran olarak da iki hafta olarak da verilir.7,9

Haziran 1862’de Şinâsi kendi gazetesi Tasvîr-i Efkâr’ı kurdu.5,13 1865’te Paris’e gitti ve gazeteyi Nâmık Kemal’e bıraktı.13,16 Kemal 21 Aralık 1840’ta Tekirdağ’da doğmuştu, yirmi dört yaşındaydı.6,10 Ziyâ Paşa’yla birlikte Londra’da Hürriyet’i çıkardı. İlk sayı 29 Haziran 1868 tarihlidir.15,16 Şinâsi de Kemal de Ziyâ Paşa da Avrupa’da yaşamış, oradaki edebiyatı yakından görmüştü.4,6

Vatan yahut Silistre ilk kez 1 Nisan 1873’te Gedikpaşa Tiyatrosu’nda oynandı (5 Nisan da verilir).6,26 Seyirci oyundan sonra sokağa döküldü. Bir kısmı yazarın gazetesi İbret’in idarehanesine yürüdü.6,19 Ertesi gün İbret kapatıldı, Kemal tutuklandı.6,19 Kıbrıs’a, Magosa’ya sürüldü ve 1876’ya kadar orada kaldı.6,20 Romanı İntibah 1876’da, tarihî romanı Cezmi 1880’de çıktı.10,11 Kemal 2 Aralık 1888’de, yöneticisi olduğu Sakız Adası’nda öldü.6,11

İkinci kuşaktan Abdülhak Hâmid ile Recâizâde Mahmud Ekrem güzelliğe ve bireye yöneldi. Mehmet Kaplan ikisinin asıl eserlerini 1873–1877 arasına yerleştirir.3,27 Ekrem 1878’den 1887’ye kadar Galatasaray’da ve Mekteb-i Mülkiyye’de edebiyat okuttu.17,18 Mülkiye’deki derslerini Ta’lîm-i Edebiyyât adıyla bastırdı ve Muallim Nâci’yle uzun bir kalem kavgasına girdi.4,17

İstanbul’da tramvay imtiyazı 30 Ağustos 1869’da verildi, 1871’de dört hatta atlı tramvaylar işlemeye başladı.28,29 Karaköy’ü Beyoğlu’na bağlayan Tünel’in yapımına 1871’de başlandı. Tünel 5 Aralık 1874’te açıldı (17 Ocak 1875 de verilir).28,29 Türkçe gazeteler Cağaloğlu’nda, Babıali’nin yanı başında toplandı; yabancı dilde çıkanlar karşı yakada, Galata ve Pera’daydı.21,22

Mehmet Kaplan, Hâmid ve Ekrem ile Servet-i Fünûn arasına, çoğunlukla 1885–1896’ya tarihlenen bir “Ara Nesil” koyar.3,27 Mehmed Nâdir’in okulu 1884’te açıldı.1,2 Tanzimat edebiyatı Servet-i Fünûn’un başladığı 1896’da biter (1895 de verilir).3,27

Mustafa Reşid Paşa read out the Tanzimat Edict at Gülhane on 3 November 1839.3,23 The renewal in literature began about twenty years after the edict, after 1860.3,24 Some start the period in 1839. The term “edebiyât-ı cedîde” (new literature) came into use in 1859 with Şinâsi.3,16,25 Şinâsi’s Tercüme-i Manzûme, his verse translations from French poets, was also printed in 1859.13,14

Âgâh Efendi published Tercümân-ı Ahvâl in 1860 and Şinâsi edited it.7,8 The first issue is dated 22 October 1860 (21 October is also given).7,8 Şinâsi’s play Şair Evlenmesi ran in the paper in instalments. It is counted as the first Turkish play to be printed.5,13 In May 1861 the paper was closed over an article on education thought to be by Ziyâ Paşa.7,9 The closure is given both as 12 May to 17 June and as two weeks.7,9

In June 1862 Şinâsi founded a paper of his own, Tasvîr-i Efkâr.5,13 In 1865 he left for Paris and handed it to Nâmık Kemal.13,16 Kemal, born in Tekirdağ on 21 December 1840, was twenty-four.6,10 He and Ziyâ Paşa brought out Hürriyet in London. Its first issue is dated 29 June 1868.15,16 Şinâsi, Kemal and Ziyâ Paşa had all lived in Europe and seen its literature up close.4,6

Vatan yahut Silistre was first staged at the Gedikpaşa Theatre on 1 April 1873 (5 April is also given).6,26 After the play the audience went out into the street. Some walked to the office of his newspaper, İbret.6,19 The next day İbret was shut and Kemal was arrested.6,19 He was exiled to Magosa in Cyprus and stayed until 1876.6,20 His novel İntibah came out in 1876 and his historical novel Cezmi in 1880.10,11 Kemal died on 2 December 1888 on the island of Sakız (Chios), where he was governor.6,11

In the second generation, Abdülhak Hâmid and Recâizâde Mahmud Ekrem turned to beauty and the individual. Mehmet Kaplan places the main works of both between 1873 and 1877.3,27 From 1878 to 1887 Ekrem taught literature at Galatasaray and at the Mekteb-i Mülkiyye, the school for civil servants.17,18 He printed his Mülkiye lectures as Ta’lîm-i Edebiyyât and had a long dispute in print with Muallim Nâci.4,17

In İstanbul the tramway concession was granted on 30 August 1869, and in 1871 horse-drawn trams began running on four lines.28,29 Work on the Tünel, the funicular between Karaköy and Beyoğlu, began in 1871. It opened on 5 December 1874 (17 January 1875 is also given).28,29 The Turkish papers gathered in Cağaloğlu, right beside the Babıali; the foreign-language ones were across the water in Galata and Pera.21,22

Mehmet Kaplan places an “Ara Nesil” (in-between generation), usually dated 1885–1896, between Hâmid and Ekrem and Servet-i Fünûn.3,27 Mehmed Nâdir’s school opened in 1884.1,2 Tanzimat literature ends in 1896, when Servet-i Fünûn begins (1895 is also given).3,27

Am 3. November 1839 verlas Mustafa Reşid Paşa in Gülhane das Tanzimat-Edikt.3,23 Die Erneuerung der Literatur setzte etwa zwanzig Jahre nach dem Edikt ein, nach 1860.3,24 Manche lassen die Epoche 1839 beginnen. Der Ausdruck „Edebiyât-ı cedîde“ (neue Literatur) kam 1859 mit Şinâsi in Gebrauch.3,16,25 Ebenfalls 1859 war Şinâsis „Tercüme-i Manzûme“ gedruckt worden, seine Übersetzungen französischer Dichter.13,14

1860 gab Âgâh Efendi Tercümân-ı Ahvâl heraus, die Redaktion leitete Şinâsi.7,8 Die erste Nummer ist auf den 22. Oktober 1860 datiert (auch 21. Oktober).7,8 Şinâsis Stück „Şair Evlenmesi“ erschien in dieser Zeitung in Fortsetzungen. Es gilt als das erste gedruckte türkische Theaterstück.5,13 Im Mai 1861 wurde die Zeitung wegen eines Artikels über Bildung verboten, den vermutlich Ziyâ Paşa geschrieben hatte.7,9 Das Verbot dauerte nach einer Angabe vom 12. Mai bis 17. Juni, nach einer anderen zwei Wochen.7,9

Im Juni 1862 gründete Şinâsi seine eigene Zeitung, Tasvîr-i Efkâr.5,13 1865 ging er nach Paris und überließ die Zeitung Nâmık Kemal.13,16 Kemal, am 21. Dezember 1840 in Tekirdağ geboren, war vierundzwanzig Jahre alt.6,10 Mit Ziyâ Paşa gab er in London die Zeitung Hürriyet heraus. Die erste Nummer ist auf den 29. Juni 1868 datiert.15,16 Şinâsi, Kemal und Ziyâ Paşa hatten alle in Europa gelebt und die dortige Literatur aus der Nähe kennengelernt.4,6

„Vatan yahut Silistre“ wurde am 1. April 1873 im Theater Gedikpaşa uraufgeführt (auch 5. April).6,26 Nach der Vorstellung strömten die Zuschauer auf die Straße. Ein Teil zog zur Geschäftsstelle von İbret, der Zeitung des Autors.6,19 Am nächsten Tag wurde İbret verboten und Kemal verhaftet.6,19 Er wurde nach Famagusta auf Zypern verbannt und blieb dort bis 1876.6,20 Sein Roman „İntibah“ erschien 1876, sein historischer Roman „Cezmi“ 1880.10,11 Kemal starb am 2. Dezember 1888 auf der Insel Sakız (Chios), die er verwaltete.6,11

Aus der zweiten Generation wandten sich Abdülhak Hâmid und Recâizâde Mahmud Ekrem dem Schönen und dem Einzelnen zu. Mehmet Kaplan setzt die Hauptwerke der beiden zwischen 1873 und 1877 an.3,27 Ekrem unterrichtete von 1878 bis 1887 Literatur am Galatasaray und an der Mekteb-i Mülkiyye, der Beamtenschule.17,18 Seine Vorlesungen an der Mülkiye ließ er unter dem Titel „Ta’lîm-i Edebiyyât“ drucken, und mit Muallim Nâci lieferte er sich einen langen Federkrieg.4,17

In İstanbul wurde die Konzession für die Straßenbahn am 30. August 1869 erteilt, und 1871 nahm die Pferdebahn auf vier Linien den Betrieb auf.28,29 Ebenfalls 1871 begann der Bau des Tünel, der Standseilbahn zwischen Karaköy und Beyoğlu. Der Tünel wurde am 5. Dezember 1874 eröffnet (auch 17. Januar 1875).28,29 Die türkischen Zeitungen saßen in Cağaloğlu, gleich neben der Babıali; die fremdsprachigen am anderen Ufer, in Galata und Pera.21,22

Mehmet Kaplan setzt zwischen Hâmid und Ekrem einerseits und Servet-i Fünûn andererseits eine „Ara Nesil“ (Zwischengeneration) an, die meist auf 1885–1896 datiert wird.3,27 Mehmed Nâdirs Schule wurde 1884 eröffnet.1,2 Die Literatur der Tanzimat-Zeit endete 1896, als Servet-i Fünûn begann (auch 1895 angegeben).3,27

✎ Bu sayfayla ilgili 4 bilgi henüz doğrulanmadı4 facts about this page not yet confirmed4 Angaben zu dieser Seite noch nicht bestätigt →

KaynaklarSourcesQuellen
  1. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Nâdir”
  2. Enfel Doğan, “İstanbul (Erkek) Lisesi’nin Kurucusu Mehmed Nadir Bey…”, SAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 14, 2007
  3. Ayyıldız, “Yeni Edebiyat ve Nesiller”, Mavi Atlas, 2020 (DergiPark)
  4. Encyclopedia.com, “Literature: Turkish”
  5. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Şinasi”
  6. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Nâmık Kemal”
  7. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Tercümân-ı Ahvâl”
  8. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Agâh Efendi”
  9. Wikipedia, “Tercüman-ı Ahvâl”
  10. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS), “Namık Kemal”
  11. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Namık Kemal”
  12. Vikikaynak, “Hürriyet Kasidesi”
  13. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Şinâsi”
  14. Vikipedi, “İbrahim Şinasi”
  15. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ziyâ Paşa”
  16. Britannica, “New Ottoman literature (1839–1918)”
  17. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Recâizâde Mahmud Ekrem”
  18. TEİS, “Mahmut Ekrem, Recaizade”
  19. İstanbul Ansiklopedisi, “Vatan yahud Silistre”
  20. Encyclopaedia Britannica, “Namık Kemal”
  21. Millî Gazete, “Cağaloğlu, Babıâli ve basın”
  22. bianet, “1908: Babıâli yokuşunda gazete yağmuru”
  23. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Tanzimat”
  24. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Tanzimat Edebiyatı”
  25. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Edebiyât-ı Cedîde”
  26. Wikipedia, “Vatan Yahut Silistre”
  27. Harmancı, “Edebiyatımızda ‘Ara Nesil’”, METDER, 2019 (DergiPark)
  28. İETT, “Brief History”
  29. Wikipedia, “Trams in Istanbul (1871–1966)”