
13. yy sonu → 1860Late 13th c. → 1860Ende des 13. Jh. → 1860
DivanClassical OttomanDiwan-Literatur
Divan şairleri is mürekkebiyle yazardı; yanlış yazılan harf kâğıttan silinebilirdi.Divan poets wrote with soot ink; a wrong letter could be wiped off the paper.Die Diwan-Dichter schrieben mit Rußtinte; ein falsch geschriebener Buchstabe ließ sich vom Papier abwischen.
Bu şiir 13. yüzyılın sonundan 19. yüzyıla kadar aruzla yazıldı. Halk şiiri aynı yüzyıllarda sürdü.This poetry was written in the aruz metre from the end of the 13th century to the 19th. Folk poetry continued through the same centuries.Vom Ende des 13. bis ins 19. Jahrhundert wurde diese Dichtung im Aruz geschrieben, einem quantitierenden Versmaß. Die Volksdichtung bestand in denselben Jahrhunderten fort.
Arka plan: çizimBackground: illustrationHintergrund: Illustration
Divan şiiriDivan poetryDiwan-Dichtung
Medresede okumuş şairlerin, İslam kültürüne dayanan şiiridir.1,2
It is the poetry of medrese-educated poets, built on Islamic culture.1,2
Die Dichter hatten an einer Medrese studiert. Ihre Dichtung beruht auf der islamischen Kultur.1,2
Ölçü aruzdur: Arap ve İran şiirinden gelir, hecelerin sayısına değil uzunluğuna bakar.2,3
The metre is aruz: it comes from Arabic and Persian poetry and goes by the length of syllables, not their number.2,3
Das Versmaß ist der Aruz. Er stammt aus der arabischen und persischen Dichtung und richtet sich nach der Länge der Silben, nicht nach ihrer Zahl.2,3
Dil Arapça ve Farsça sözcüklerle doludur. Örnek alınan şiir İran şiiridir.1,4
The language is full of Arabic and Persian words. The model is Persian poetry.1,4
Die Sprache ist voller arabischer und persischer Wörter. Vorbild ist die persische Dichtung.1,4
Başlıca biçimler gazel (aşk şiiri), kaside (övgü şiiri) ve mesnevidir (beyitlerle anlatılan uzun hikâye).2,3
The main forms are the gazel (love poem), the kaside (poem of praise) and the mesnevi (a long story told in couplets).2,3
Die wichtigsten Formen sind das Ghasel (Liebesgedicht), die Kasside (Lobgedicht) und das Mesnevi (eine lange Erzählung in Doppelversen).2,3
Tercümân-ı Ahvâl gazetesinin ilk sayısı, 22 Ekim 1860 (21 Ekim de verilir): dönemin kapanışı sayılan olayThe first issue of the newspaper Tercümân-ı Ahvâl, 22 October 1860 (21 October is also given): the event taken as the close of the eraDie erste Nummer der Zeitung Tercümân-ı Ahvâl, 22. Oktober 1860 (auch 21. Oktober): das Ereignis, das als Ende der Epoche gilt4,20,21
İs mürekkebiSoot inkRußtinte
İs mürekkebi için keten yağı ya da bal mumu gibi maddeler yakılır, isi Arap zamkıyla karıştırılır ve taş havanda suyla uzun uzun dövülürdü.5,6 Kâğıt önce ahar denen bir katmanla kaplanıp parlatılırdı; is mürekkebi bu katmanın üstünde kaldığı için yanlış yazılan yer silinebilirdi.5,6 Yazan kişi kamış kalemlerini ve hokkasını divit denen dar bir kutuda, belindeki kuşağa sokulu taşırdı.6,7
For soot ink, things such as linseed oil or beeswax were burnt, the soot was mixed with gum arabic and pounded with water in a stone mortar for a very long time.5,6 The paper was first coated with a layer called ahar and polished; because soot ink sat on top of this layer, a mistake could be wiped away.5,6 The writer carried his reed pens and inkwell in a narrow case called a divit, tucked into the sash at his waist.6,7
Für Rußtinte verbrannte man Stoffe wie Leinöl oder Bienenwachs, mischte den Ruß mit Gummiarabikum und stampfte ihn lange mit Wasser in einem Steinmörser.5,6 Das Papier wurde zuvor mit einer Schicht namens ahar überzogen und poliert; weil die Rußtinte auf dieser Schicht liegen blieb, ließ sich eine verschriebene Stelle abwischen.5,6 Der Schreiber trug seine Rohrfedern und sein Tintenfass in einem schmalen Kasten, dem divit, den er in die Schärpe an seiner Hüfte steckte.6,7
Şairler ve eserlerPoets and worksDichter und Werke
- Fuzûlî (öl. 1556): Leylâ vü Mecnûn, Şikâyetnâme, Türkçe Divan.8,9Fuzûlî (d. 1556): Leylâ vü Mecnûn (Leylâ and Mecnûn), Şikâyetnâme (The Letter of Complaint), the Turkish Divan.8,9Fuzûlî (gest. 1556): Leylâ vü Mecnûn (Leylâ und Mecnûn), Şikâyetnâme (Beschwerdebrief), der türkische Diwan.8,9
- Bâkî (1526–1600): Kanuni Mersiyesi, Divan.10,11Bâkî (1526–1600): Kanuni Mersiyesi (Elegy for Süleyman), Divan.10,11Bâkî (1526–1600): Kanuni Mersiyesi (Totenklage auf Süleyman), Diwan.10,11
- Nef’î (y. 1572–1635): kasideler, Sihâm-ı Kazâ.12,13Nef’î (c. 1572–1635): kasides, Sihâm-ı Kazâ.12,13Nef’î (um 1572–1635): Kassiden, Sihâm-ı Kazâ.12,13
- Nedîm (öl. 1730): şarkılar, Divan.14,15Nedîm (d. 1730): şarkıs (songs), Divan.14,15Nedîm (gest. 1730): Lieder in der Form şarkı, Diwan.14,15
- Şeyh Gâlib (1757–1799): Hüsn ü Aşk.16,17Şeyh Gâlib (1757–1799): Hüsn ü Aşk.16,17Şeyh Gâlib (1757–1799): Hüsn ü Aşk.16,17

YerlerPlacesOrte
- Saray ve medrese çevresi: şiir burada yazıldı ve okundu.2,3The palace and the medrese circle: this is where the poetry was written and read.2,3Hof und Medrese: In diesen Kreisen wurde die Dichtung geschrieben und gelesen.2,3
- Sâdâbâd, Kâğıthane Deresi: Nedîm’in şarkılarındaki İstanbul.14,18Sâdâbâd, on the Kâğıthane stream: the İstanbul of Nedîm’s songs.14,18Sâdâbâd am Bach von Kâğıthane: das İstanbul aus Nedîms Liedern.14,18
- Galata Mevlevîhânesi: Şeyh Gâlib 1791’de buranın şeyhi oldu.16,19The Galata Mevlevîhânesi (Mevlevi lodge): Şeyh Gâlib became its sheikh in 1791.16,19Das Galata Mevlevîhânesi (Konvent der Mevlevi-Derwische): Şeyh Gâlib wurde 1791 sein Scheich.16,19
Divan, 13. yy sonu → 1860Classical Ottoman, Late 13th c. → 1860Diwan-Literatur, Ende des 13. Jh. → 1860
Divan şiiri Anadolu’da 13. yüzyılın sonunda başlar.2,4 Türü gerçekten temsil eden eserler 14. yüzyılın ilk çeyreğinde ortaya çıkar.2,4 Halk edebiyatı aynı yüzyıllarda sürer.1,4 Divan şairi mahlas denen bir takma adla yazar.2,22,23
İlk yüzyıllar kuruluş dönemidir. Örnek İran şiiridir ve yazılanların çoğu Farsçadan çeviridir.2,4 Ahmedî, Şeyhî ve Ahmed-i Dâî bu dönemin şairleridir.2,24
16. yüzyıl doruk sayılır. Bu yüzyılın iki adı Fuzûlî ve Bâkî’dir.2,24 Fuzûlî Irak’ta doğdu, Türkçe, Farsça ve Arapça yazdı.8,9 En bilinen eseri Leylâ vü Mecnûn adlı mesnevidir.8,9 Kanuni Sultan Süleyman 1534’te Bağdat’ı alınca ona kasideler sundu ve kendisine bir maaş bağlandı.8,11 Görevliler maaşı ödemeyince bunu anlatan Şikâyetnâme adlı mektubu yazdı.8,11 963’te (1556) vebadan öldü.8,11 Bâkî İstanbul’da doğdu. Babası Fatih Camii’nde müezzindi, aile yoksuldu.10,25 Sonradan ona “Sultânü’ş-şuarâ”, şairlerin sultanı dendi.10,25 Kanuni 1566’da ölünce onun için bir mersiye, yani ağıt yazdı.10,11 7 Nisan 1600’de İstanbul’da öldü.10,11 O yıllarda İstanbul’da ilk kahvehaneler açıldı. Okumuş kişiler buralarda buluşup sohbet eder, şiir okurdu.2,26,27
17. yüzyılda şiir kollara ayrılır. Sebk-i Hindî (“Hint üslubu”) yoğun, hayal gücüne dayanan imgelerle yazar.4,24 Nâbî düşünceyi ve öğüdü öne alır.3,24 Nef’î Erzurum’un Hasankale’sinde doğdu, kasideleriyle ve hicivleriyle tanındı.12,13 Hicivlerini Sihâm-ı Kazâ’da (“kaza okları”) topladı.12,13 Ocak 1635’te İstanbul’da boğularak idam edildi.12,13
18. yüzyılın iki adı Nedîm ile Şeyh Gâlib’dir.14,16,28 Nedîm Lâle Devri’nin (1718–1730) şairidir. Damat İbrahim Paşa’yı över, şarkı biçiminde yazar, Kâğıthane Deresi’ndeki Sâdâbâd’ı anlatır.14,18 Şiire İstanbul’un gündelik hayatını ve konuşma dilini sokar.14,24 1730’da öldü.14,15 Şeyh Gâlib 1757’de İstanbul’da doğdu, 1791’de Galata Mevlevîhânesi’nin şeyhi oldu.16,19 Sebk-i Hindî’nin ustalarındandır.16,24 Mesnevisi Hüsn ü Aşk (“Güzellik ile Aşk”) 1783 tarihlidir (1782 de verilir).16,29 4 Ocak 1799’da öldü (3 Ocak da verilir).16,19
Bu şiirler elle yazılır, elle çoğaltılırdı. Şair divanını kamış kalemle, is mürekkebiyle, aharlı kâğıda yazar ya da yazdırırdı.5,6 Kalem makta denen fil dişi ya da sedef bir levhanın üstünde, kalemtıraşla kesilirdi.6,7 Değerli yazmalar tezhiple süslenirdi. Ezilmiş altın varak ve boyalar sürülür, altın mühreyle parlatılırdı.6,30 Ciltlerde ebru kullanılırdı. Boyalar koyulaştırılmış suyun üstüne serpilir, desen kâğıda alınırdı; iki yaprak birbirinin aynı olmaz.31,32 Kırmızı mürekkep zincifreden, lâl denen bir başka kırmızı kurutulmuş bir böcekten yapılırdı.5,6
Divan şiirinin sonu için iki tarih verilir: 1839’daki Tanzimat Fermanı ve 1860’ta Tercümân-ı Ahvâl gazetesinin çıkışı.1,4,20,33 Gazetenin ilk sayısı 22 Ekim 1860 tarihlidir (21 Ekim de verilir).20,21 Gelenek 19. yüzyılın ikinci yarısına kadar sürdü, o yüzyılda da ustalar yetiştirdi.2,3 Ardından Tanzimat gelir.
Divan poetry begins in Anatolia at the end of the 13th century.2,4 Works that truly represent it appear in the first quarter of the 14th.2,4 Folk literature continues through the same centuries.1,4 A Divan poet writes under a pen name called a mahlas.2,22,23
The first centuries are the founding period. The model is Persian poetry and much of what is written is translated from Persian.2,4 Ahmedî, Şeyhî and Ahmed-i Dâî are poets of this period.2,24
The 16th century is counted as the peak. Its two names are Fuzûlî and Bâkî.2,24 Fuzûlî was born in Iraq and wrote in Turkish, Persian and Arabic.8,9 His best-known work is the mesnevi Leylâ vü Mecnûn.8,9 When Süleyman the Magnificent took Baghdad in 1534, Fuzûlî presented kasides to him and was granted a salary.8,11 When the officials did not pay it, he wrote a letter about the matter, the Şikâyetnâme.8,11 He died of plague in 963 (1556).8,11 Bâkî was born in İstanbul. His father was a müezzin at the Fatih Mosque and the family was poor.10,25 He was later called “Sultânü’ş-şuarâ”, the sultan of poets.10,25 When Süleyman died in 1566 he wrote a mersiye, an elegy, for him.10,11 He died in İstanbul on 7 April 1600.10,11 The first coffeehouses opened in İstanbul in those years. Educated men met there to talk and recite poems.2,26,27
In the 17th century the poetry branches out. Sebk-i Hindî (“the Indian style”) writes in dense images that lean on the imagination.4,24 Nâbî puts thought and advice first.3,24 Nef’î was born in Hasankale, near Erzurum, and became known for his kasides and satires.12,13 He collected his satires in Sihâm-ı Kazâ (“arrows of fate”).12,13 He was executed by strangling in İstanbul in January 1635.12,13
The two names of the 18th century are Nedîm and Şeyh Gâlib.14,16,28 Nedîm is the poet of the Lâle Devri (the Tulip Era, 1718–1730). He praises Damat İbrahim Paşa, writes in the şarkı form, and describes Sâdâbâd on the Kâğıthane stream.14,18 He brings İstanbul’s everyday life and spoken language into the poem.14,24 He died in 1730.14,15 Şeyh Gâlib was born in İstanbul in 1757 and became sheikh of the Galata Mevlevîhânesi in 1791.16,19 He is one of the masters of Sebk-i Hindî.16,24 His mesnevi Hüsn ü Aşk (“Beauty and Love”) is dated 1783 (1782 is also given).16,29 He died on 4 January 1799 (3 January is also given).16,19
These poems were written by hand and copied by hand. A poet wrote his divan, or had it written, with a reed pen and soot ink on ahar-coated paper.5,6 The pen was cut with a penknife on a small plate of ivory or mother-of-pearl called a makta.6,7 Valuable manuscripts were decorated with tezhip (illumination). Crushed gold leaf and colours were applied and the gold was polished with a burnisher.6,30 Ebru (marbled paper) was used in bindings. Colours were sprinkled on thickened water and the pattern was lifted onto paper; no two sheets are the same.31,32 Red ink was made from cinnabar, and another red, called lâl, from a dried insect.5,6
Two dates are given for the end of Divan poetry: the Tanzimat Edict of 1839 and the first appearance of the newspaper Tercümân-ı Ahvâl in 1860.1,4,20,33 The paper’s first issue is dated 22 October 1860 (21 October is also given).20,21 The tradition lasted into the second half of the 19th century and was still producing masters in that century.2,3 The Tanzimat follows.
Die Diwan-Dichtung setzte in Anatolien Ende des 13. Jahrhunderts ein.2,4 Werke, die diese Dichtung wirklich vertreten, entstanden im ersten Viertel des 14. Jahrhunderts.2,4 Neben ihr bestand in denselben Jahrhunderten die Volksliteratur.1,4 Der Diwan-Dichter schrieb unter einem Dichternamen, dem mahlas.2,22,23
Die ersten Jahrhunderte waren die Zeit der Anfänge. Vorbild war die persische Dichtung, und das meiste Geschriebene war aus dem Persischen übersetzt.2,4 Dichter dieser Zeit waren Ahmedî, Şeyhî und Ahmed-i Dâî.2,24
Das 16. Jahrhundert gilt als Höhepunkt. Für dieses Jahrhundert stehen Fuzûlî und Bâkî.2,24 Fuzûlî wurde im Irak geboren und schrieb auf Türkisch, Persisch und Arabisch.8,9 Sein bekanntestes Werk ist das Mesnevi „Leylâ vü Mecnûn“.8,9 Als Süleyman der Prächtige 1534 Bagdad einnahm, überreichte Fuzûlî ihm Kassiden und bekam ein Gehalt zugesprochen.8,11 Als die Beamten es nicht auszahlten, schrieb er darüber den Brief „Şikâyetnâme“.8,11 Er starb 963 (1556) an der Pest.8,11 Bâkî wurde in İstanbul geboren. Sein Vater war Muezzin an der Fatih-Moschee, die Familie war arm.10,25 Später nannte man ihn „Sultânü’ş-şuarâ“, den Sultan der Dichter.10,25 Als Süleyman 1566 starb, schrieb Bâkî auf ihn eine mersiye, eine Totenklage.10,11 Er starb am 7. April 1600 in İstanbul.10,11 In diesen Jahren entstanden in İstanbul die ersten Kaffeehäuser. Gebildete trafen sich dort zum Gespräch und trugen Gedichte vor.2,26,27
Im 17. Jahrhundert verzweigte sich die Dichtung. Der Sebk-i Hindî („indischer Stil“) arbeitete mit dichten Bildern, die auf der Einbildungskraft beruhten.4,24 Nâbî stellte den Gedanken und die Belehrung in den Vordergrund.3,24 Nef’î, in Hasankale bei Erzurum geboren, wurde durch seine Kassiden und Satiren bekannt.12,13 Seine Satiren sammelte er in „Sihâm-ı Kazâ“ (Pfeile des Schicksals).12,13 Im Januar 1635 wurde er in İstanbul durch Erdrosseln hingerichtet.12,13
Für das 18. Jahrhundert stehen Nedîm und Şeyh Gâlib.14,16,28 Nedîm war der Dichter der Tulpenzeit (Lâle Devri, 1718–1730). Er pries Damat İbrahim Paşa, schrieb in der Liedform şarkı und beschrieb Sâdâbâd am Bach von Kâğıthane.14,18 Er brachte den Alltag İstanbuls und die gesprochene Sprache in die Dichtung.14,24 Er starb 1730.14,15 Şeyh Gâlib wurde 1757 in İstanbul geboren und 1791 Scheich des Galata Mevlevîhânesi.16,19 Er gehört zu den Meistern des Sebk-i Hindî.16,24 Sein Mesnevi „Hüsn ü Aşk“ (Schönheit und Liebe) ist auf 1783 datiert (auch 1782 angegeben).16,29 Er starb am 4. Januar 1799 (auch 3. Januar).16,19
Diese Gedichte wurden von Hand geschrieben und von Hand abgeschrieben. Der Dichter schrieb seinen Diwan selbst oder ließ ihn schreiben, mit Rohrfeder und Rußtinte auf Papier, das mit ahar beschichtet war.5,6 Die Rohrfeder wurde mit einem Federmesser auf einem Plättchen aus Elfenbein oder Perlmutt zugeschnitten, dem makta.6,7 Wertvolle Handschriften wurden mit tezhip (Illumination) verziert. Man trug zerriebenes Blattgold und Farben auf und polierte das Gold mit einem Polierstein.6,30 Für Einbände verwendete man ebru (Marmorpapier). Die Farben wurden auf angedicktes Wasser gesprenkelt und das Muster auf das Papier übertragen; keine zwei Blätter sind gleich.31,32 Rote Tinte wurde aus Zinnober hergestellt, ein anderes Rot namens lâl aus einem getrockneten Insekt.5,6
Für das Ende der Diwan-Dichtung werden zwei Daten genannt: das Tanzimat-Edikt von 1839 und das Erscheinen der Zeitung Tercümân-ı Ahvâl im Jahr 1860.1,4,20,33 Die erste Nummer der Zeitung ist auf den 22. Oktober 1860 datiert (auch 21. Oktober).20,21 Die Tradition hielt sich bis in die zweite Hälfte des 19. Jahrhunderts und brachte auch in diesem Jahrhundert noch Meister hervor.2,3 Darauf folgt die Tanzimat-Zeit.
- MEB / EBA, “Edebiyat ve Tarih”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Divan Edebiyatı”
- Vikipedi (Türkçe), “Divan edebiyatı”
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Turkish Literature”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mürekkep”
- M. Uğur Derman, “İstanbul’da Kullanılan Yazı Aletleri ve Malzemesi”, Büyük İstanbul Tarihi (İBB)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Divit”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Fuzûlî”
- Wikipedia (İngilizce), “Fuzuli (poet)”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Bâkî”
- E. J. W. Gibb, A History of Ottoman Poetry, vol. III (1904)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Nef’î”
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Nef’i”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Nedîm”
- Wikipedia, “Nedîm”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Şeyh Gâlib”
- E. J. W. Gibb, A History of Ottoman Poetry, vol. IV (1905)
- EBSCO Research Starters, “Tulip Age”
- Wikipedia, “Şeyh Gâlib”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Tercümân-ı Ahvâl”
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Agâh Efendi”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Âşık”
- M. Halil Erzen, “Divan Şiirinde Mahlas Kullanma Geleneği ve Bu Geleneğin Modern Şiire Yansımaları”, TAED 59, 2017
- Esir, HİKMET Akademik Edebiyat Dergisi (DergiPark), 2016
- Wikipedia, “Bâkî”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Kahvehane”
- Ahmet Yaşar, “Osmanlı Şehir Mekânları: Kahvehane Literatürü”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 3/6, 2005
- Yunus Kaplan, “18. Yüzyıl Şairlerinden Nihâlî ve Dîvânçesi”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi
- Britannica, “Turkish literature: Forms and genres”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Tezhip”
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ebru”
- UNESCO ICH, “Ebru, Turkish art of marbling”
- Britannica, “New Ottoman literature (1839–1918)”