Bir yazar, bir eser, bir dönem ya da okuldan bir hikâye.An author, a work, an era or a story from the school.Ein Autor, ein Werk, eine Epoche oder eine Geschichte aus der Schule.

Eser · ŞiirWork · PoetryWerk · Lyrik

Kutadgu Bilig

Yusuf Has Hâcib · 1069–10701069–10701069–1070

Yusuf Has Hâcib’in 6000’i aşkın beyitlik mesnevisi. 18 ayda yazdı ve 1069–1070’te Kâşgar’da hükümdara sundu.Yusuf Has Hâcib’s mesnevi of more than 6,000 couplets. He wrote it in 18 months and presented it to the ruler in Kashgar in 1069–1070.Ein Mesnevi von Yusuf Has Hâcib mit mehr als 6000 Doppelversen. Er schrieb es in 18 Monaten und überreichte es 1069–1070 in Kaschgar dem Herrscher.

Kitapta bir hükümdar, bir vezir, vezirin oğlu ve bir zâhid iyi yönetimi tartışır.In the book a ruler, a vizier, the vizier’s son and an ascetic argue about good rule.Im Buch erörtern ein Herrscher, ein Wesir, der Sohn des Wesirs und ein Asket, was gutes Regieren ausmacht.

Arka plan: çizimBackground: illustrationHintergrund: Illustration

Uygur harfleriyle yazılmış bir sayfa.
Kutadgu Bilig, Viyana nüshasıKutadgu Bilig, the Vienna manuscriptKutadgu Bilig, die Wiener HandschriftW. Radloff’un tıpkıbasımı, 1890 · Kamu malı · Wikimedia CommonsFacsimile by W. Radloff, 1890 · Public domain · via Wikimedia CommonsFaksimile von W. Radloff, 1890 · Gemeinfrei · Wikimedia Commons

taşı teg içi ol içi teg taşıbu yañlığ bolur ol köni çın kişi

Hükümdarın Ay Toldı’ya cevabından, 863. beyit. Metin Mustafa S. Kaçalin’in yayımına göredir.1,2

Bugünkü Türkçeyle: İçi dışı gibidir, dışı içi gibi; doğru, gerçek insan böyle olur.

From the ruler’s answer to Ay Toldı, couplet 863. The text follows Mustafa S. Kaçalin’s edition.1,2

Our translation: His inside is like his outside, his outside like his inside; such is the upright, true person.

Aus der Antwort des Herrschers an Ay Toldı, Doppelvers 863. Der Text folgt der Ausgabe von Mustafa S. Kaçalin.1,2

Unsere Übersetzung: Sein Inneres gleicht seinem Äußeren, sein Äußeres seinem Inneren; so ist der aufrichtige, wahre Mensch.

Şiir üzerineAbout the poemÜber das Gedicht

İlk eserFirst workErstes Werk

Kutadgu Bilig, Geçiş Dönemi’nin ilk edebî eseri sayılır.4,5

Kutadgu Bilig is counted as the first literary work of the Geçiş Dönemi (the transition period).4,5

„Kutadgu Bilig“ gilt als das erste literarische Werk der Übergangszeit.4,5

ÖlçüMetreVersmaß

Aruzun “feûlün feûlün feûlün feûl” kalıbıyla yazıldı. Bu ölçünün bir Türk dilinde bilinen en eski kullanımı sayılır.5,6

It is written in the aruz pattern “feûlün feûlün feûlün feûl”. This is counted as the earliest known use of the metre in a Turkic language.5,6

Es ist im Aruz, dem quantitierenden Versmaß, nach dem Muster „feûlün feûlün feûlün feûl“ geschrieben. Das gilt als die älteste bekannte Verwendung dieses Versmaßes in einer Turksprache.5,6

KişilerCharactersFiguren

Adalet, mutluluk, akıl ve dünyadan el çekme birer kişi olur ve birbirleriyle konuşur.2,5

Justice, happiness, intellect and withdrawal from the world each become a person, and they talk to one another.2,5

Gerechtigkeit, Glück, Verstand und Abkehr von der Welt werden zu Personen und sprechen miteinander.2,5

Kutadgu Bilig, Yusuf Has HâcibKutadgu Bilig, Yusuf Has HâcibKutadgu Bilig, Yusuf Has Hâcib

Kutadgu Bilig’in adı “mutluluk veren bilgi” diye çevrilir.5,6 Yusuf Has Hâcib kitaba Balasagun’da başladı, 18 ay sonra Kâşgar’da bitirdi. Bitiş tarihi hicri 462, yani 1069–1070’tir.2,5 Kitabı Karahanlı hükümdarı Tavgaç Uluğ Buğra Han’a sundu.2,5,6 Han kitabı beğendi ve Yusuf’a “has hâcib” unvanını verdi.2,5

Biçimi mesnevidir: her beytin iki dizesi kendi arasında uyaklanır ve hikâye beyit beyit ilerler.5,6 6645 beyittir; kitaba ait sayılmayan 125 beyit ayrılınca 6520 beyit kalır.2,7,8

Kitapta dört kişi vardır ve her biri bir kavramın adıdır. Hükümdar Kün Togdı adalettir. Vezir Ay Toldı mutluluk ve talihtir. Vezirin oğlu Ögdülmiş akıldır. Odgurmış dünyadan el çekmiş zâhiddir; hayatın sonunu ya da kanaati temsil eder.2,5,6 Dördü birbirine soru sorar, cevap verir. “Taşı teg içi” diye başlayan beyit böyle bir cevaptan alınmıştır. Ay Toldı doğruluğun ne olduğunu sorar, hükümdar anlatır.2,5

Dili Karahanlı Türkçesidir; Hakaniye Türkçesi de denir.7,9 İslam’ın ve Fars edebiyatının biçimleriyle yazılmış ilk Türkçe edebî eserlerdendir.5,9

Kitaptan bugüne üç yazma kaldı ve her biri bulunduğu şehrin adıyla anılır: Viyana, Fergana, Kahire.2,5,6 Viyana yazması Herat’ta Uygur harfleriyle, öbür ikisi Arap harfleriyle yazılmıştır.5,10

İngilizceye Robert Dankoff çevirdi; çeviri 1983’te “Wisdom of Royal Glory” adıyla çıktı.5,6

The title Kutadgu Bilig is translated as “knowledge that brings happiness”.5,6 Yusuf Has Hâcib began the book in Balasagun and finished it 18 months later in Kashgar. It is dated 462 in the Islamic calendar, that is 1069–1070.2,5 He presented it to the Karakhanid ruler Tavgaç Uluğ Buğra Han.2,5,6 The khan liked it and gave Yusuf the title “has hâcib”.2,5

Its form is the mesnevi: the two lines of each couplet rhyme with each other, and the story moves forward couplet by couplet.5,6 It has 6,645 couplets; setting aside 125 that are not counted as part of the book leaves 6,520.2,7,8

There are four people in the book, and each is the name of an idea. The ruler Kün Togdı is justice. The vizier Ay Toldı is happiness and fortune. The vizier’s son Ögdülmiş is intellect. Odgurmış is the ascetic who has turned from the world; he stands for the end of life, or for contentment.2,5,6 The four ask one another questions and answer them. The couplet that begins “taşı teg içi” comes from one such answer. Ay Toldı asks what uprightness is, and the ruler tells him.2,5

The language is Karakhanid Turkish, also called Hakaniye Turkish.7,9 It is among the first Turkish literary works written in the forms of Islam and of Persian literature.5,9

Three manuscripts survive, each known by the city where it was found: Vienna, Fergana, Cairo.2,5,6 The Vienna manuscript was copied in Herat in Uyghur script, the other two in Arabic script.5,10

Robert Dankoff translated it into English; the translation came out in 1983 as “Wisdom of Royal Glory”.5,6

Der Titel „Kutadgu Bilig“ wird mit „Wissen, das glücklich macht“ übersetzt.5,6 Yusuf Has Hâcib begann das Buch in Balasagun und beendete es 18 Monate später in Kaschgar. Abgeschlossen wurde es im Jahr 462 der Hidschra, also 1069–1070.2,5 Er überreichte es dem karachanidischen Herrscher Tavgaç Uluğ Buğra Han.2,5,6 Dem Khan gefiel das Buch, und er verlieh Yusuf den Titel „has hâcib“.2,5

Die Form ist das Mesnevi: Die beiden Zeilen jedes Doppelverses reimen sich, und die Erzählung geht Doppelvers für Doppelvers weiter.5,6 Das Werk umfasst 6645 Doppelverse; zieht man 125 ab, die nicht als Teil des Buches gelten, bleiben 6520.2,7,8

Im Buch treten vier Personen auf, und jede steht für einen Begriff. Der Herrscher Kün Togdı ist die Gerechtigkeit. Der Wesir Ay Toldı ist das Glück und das gute Geschick. Ögdülmiş, der Sohn des Wesirs, ist der Verstand. Odgurmış ist der Asket, der sich von der Welt abgewandt hat; er verkörpert das Ende des Lebens oder die Genügsamkeit.2,5,6 Die vier stellen einander Fragen und beantworten sie. Der Doppelvers, der mit „taşı teg içi“ beginnt, stammt aus einer solchen Antwort. Ay Toldı fragt, was Aufrichtigkeit ist, und der Herrscher erklärt es ihm.2,5

Die Sprache ist das karachanidische Türkisch, auch „Hakaniye Türkçesi“ genannt.7,9 Es gehört zu den ersten türkischsprachigen literarischen Werken, die in den Formen des Islams und der persischen Literatur geschrieben sind.5,9

Drei Handschriften sind erhalten, jede nach der Stadt benannt, in der sie gefunden wurde: Wien, Fergana, Kairo.2,5,6 Die Wiener Handschrift wurde in Herat in uigurischer Schrift geschrieben, die beiden anderen in arabischer Schrift.5,10

Ins Englische übersetzte es Robert Dankoff; die Übersetzung erschien 1983 unter dem Titel „Wisdom of Royal Glory“.5,6

✎ Bu sayfayla ilgili 2 bilgi henüz doğrulanmadı2 facts about this page not yet confirmed2 Angaben zu dieser Seite noch nicht bestätigt →